NICO-expeditie Netherlands Initiative Changing Oceans
12

Horta – Terceira

17 juli - 28 juli

Van 17 tot en met 28 juli 2018 voer de Pelagia van Horta naar Terceira op de Azoren. Aan boord waren onderzoekers van Universiteit Leiden, Universiteit van Amsterdam, TNO en NIOZ. 

De focus van etappe 12 lag op hydrothermale bronnen en het voedsel van walvissen. Het onderzoek kan in vier trefwoorden worden samengevat: mineralen, ecosysteem, plastic en geluid. 

Sabine Gollner van NIOZ: “De hydrothermale bronnen op de Mid-Atlantische Rug bij de Azoren vormen een uniek ecosysteem. Er leven organismen die je nergens anders vindt. Hydrothermale bronnen worden gezien als een mogelijke geboorteplaats van het leven op aarde. Ze geven dus inzicht in de evolutie van het leven. Vanwege de mineralen zijn hydrothermale bronnen ook interessant voor diepzeemijnbouw. In dat geval moet je dus weten welke dieren er leven en hoe het ecosysteem werkt, anders weet je ook niet welke schade er als gevolg van mijnbouwactiviteiten kan worden aangericht.”

Onderzoeksthema’s
“Vroeger dacht men dat de bronnen geïsoleerd waren, en dat ze weinig invloed hadden op de omringende systemen in de diepzee. Sinds enkele jaren weten we dat dat niet zo is, maar de rol van hydrothermale bronnen op oceaansystemen is nog vrijwel onbekend. Duidelijk is wel dat er veel mineralen en nutriënten zijn. Onderzoek moet uitwijzen wat de invloed van de heetwaterbron is op de biobeschikbaarheid van belangrijke elementen, zoals ijzer en fosfaat. Dit onderzoek gaat over de aanwezigheid van mineralen (dat wil zeggen: de effecten op en de beschikbaarheid voor het ecosysteem), biodiversiteit, geluid en plastics.”

“We waren ook geïnteresseerd in transportprocessen omdat we nog steeds niet weten hoe vaak kleine organismen grote, onherbergzame gebieden oversteken voordat ze bij afgelegen bronnen aankomen om zich daar te vestigen. Het geluidslandschap (‘soundscape’) rond de hydrothermale bronnen zou een sleutelrol kunnen spelen in het verklaren van de onverwachte aantrekkingskrant. Van volwassen dieren, maar ook van veel larven en verscheidene taxa, is bekend dat ze reageren op akoestische variatie in het water door bepaalde geluidsspectra te benaderen of te vermijden. Onderzoekers van TNO en Universiteit Leiden speelden luistervink om mogelijk belangrijke aanwijzingen op het spoor te komen. Hiervoor gebruikten ze een gevoelige onderwatermicrofoon op tweeënhalve kilometer diepte.”

“Het tweede deel van de etappe spitste zich toe op walvisecologie. Welk voedsel eten de walvissen in de voedselrijke wateren rond het eiland Terceira? Fleur Visser van de Universiteit van Amsterdam en NIOZ, en Henk-Jan Hoving (GEOMAR, Kiel, Duitsland), onderzochten de diepe waterlagen waarvan ze wisten dat die door foeragerende grijze dolfijnen en grienden worden bezocht. Ze gebruikten hiervoor diepzeecamera-‘glides’, speciale vistechnieken en watermonsters voor DNA-extractie. In hetzelfde gebied onderzocht Frans-Peter Lam van TNO hoe je walvissen akoestisch kunt detecteren met uit de militaire wereld afkomstige drijvende sonarboeien.”

Eerste resultaten en bevindingen 
Eerste bevindingen? “Qua mineralen is het opvallend hoe dynamisch het systeem is. De mineralen die uit de hydrothermale bronnen neerslaan, hebben effect op de beschikbaarheid van essentiële elementen zoals fosfaat. We weten wel welke groepen dieren direct bij de hydrothermale bronnen leven, maar nog niet welke soorten er in de sedimentmonsters zitten die we op grotere afstand van de hydrothermale bron hebben genomen. Wat betreft het onderzoek naar plastic blijken microplastics ook midden in de Atlantische Oceaan aanwezig, zowel aan de oppervlakte als op 100 meter diepte. Er is ook sediment bemonsterd voor onderzoek naar microplastics, maar daarvan zijn de resultaten nog niet bekend.”

“In het kader van het geluidsonderzoek staan uitgebreide akoestische metingen gepland voor maart en april 2019, maar na een eerste snelle screening van de opnamen kunnen we nu al vaststellen dat er behoorlijke variaties optreden. Niet alleen waren de geluiden van echolocatie activiteiten en scheepsgeluid van de Pelagia nog steeds waarneembaar op 2,5 kilometer diepte, maar we registreerden ook regelmatig de oriënterende klikjes van een echolokaliserende potvis. Een gedetailleerde vergelijking van het geluidspectrum van dicht bij en verder weg van de hydrothermale bronnen moet duidelijk maken of de unieke diepzeefauna in deze gebieden zich akoestisch kan oriënteren. Dit onderzoek wordt uitgevoerd door Hans Slabbekoorn van de Universiteit Leiden in samenwerking met Sander van Benda-Beckmann van TNO.” 

“De zoektocht naar prooidieren van walvissen leverde interessante waarnemingen op van octopussen en hele goede monsters van voedzame diepzeevissen en krill. De watermonsters voor DNA-extractie werden gefilterd dankzij een geweldige inzet van het hele team, met bijdragen van wetenschappers van alle instituten en zelfs van de journalisten. De DNA-analyse zal door de onderzoekers uit Kiel worden uitgevoerd. Ten slotte is het ons ook nog gelukt om met wat aanpassingen de militaire sonarboeien geschikt te maken voor toepassing in het onderzoek naar de ecologie van walvissen.” 
 

Gerelateerde nieuws- en blogberichten

BIOnieuws | ‘Akoestisch onderwaterlandschap is bepalender dan we denken’

Meer dan 95 procent van het leven van walvissen en dolfijnen onttrekt zich aan het oog van biologen. Met zenders en drones ontdekken ze sinds enkele jaren toch wat er zich onderwater [...]

8 september 2018
UNIVERSITEIT LEIDEN | Met een microfoon de diepzee in

‘Zelfs op het diepste punt van de oceaan kun je nog het geluid van boten horen,’ zegt bioloog Hans Slabbekoorn. ‘En dat terwijl geluid de belangrijkste vorm van communicatie is voor het [...]

24 augustus 2018
NEMO Kennislink | Stress door onderwaterlawaai

Al acht jaar observeert een Nederlands onderzoeksteam walvissen en dolfijnen in de Atlantische oceaan bij de Azoren. De onderzoekers willen weten wat het effect is van onderwaterlawaai op [...]

22 augustus 2018
VROEGE VOGELS | Soundscape van een 'black smoker'

De RV Pelagia bezocht op de Azoren onder andere de ‘Rainbow vents’, een gebied met heetwaterbronnen op ruim twee kilometer diepte in de oceaan. Met videocamera’s, maar ook met [...]

13 augustus 2018
TROUW | Het niet-meer-zo-verborgen leven van dolfijnen

Zenders, drones, lasers. Met steeds meer hightech wordt het leven van dolfijnen steeds minder mysterieus. Fleur Visser doet dat onderzoek in de buurt van de Azoren. Maar dan moet het niet [...]

9 augustus 2018
VROEGE VOGELS | Dolfijnenonderzoek op de Azoren

De Nederlandse marien biologen Fleur Visser en Machiel Oudejans van Kelp Marine Research doen al vele jaren onderzoek aan de walvissen en dolfijnen rond de Azoren. De afgelopen week kregen [...]

5 augustus 2018
Leiden University | Changing soundscapes

Hans Slabbekoorn, researcher at the Institute of Biology Leiden, is from the 16th to the 26th of July on board of the Pelagia, the Dutch national sea research vessel, which is currently on a [...]

1 augustus 2018
BLOG leg 12 - A study on hydrothermal vents & how sound influences whales and their prey

Leg 12 team is ready to explore ecology, geochemistry, sounds and plastics around the mid-Atlantic ridge. Diverse team, great expectations. First, get to the site, Atlantic, here we come!

27 juli 2018

Meer legs