Aan het begin van iedere mariene expeditie is er een plan dat je wil gaan uitvoeren. Ook wij hadden natuurlijk zo’n plan en dat bestond uit vijf keer ‘een 24-uurs station’: drie keer een ‘natte’ en twee keer een ‘droge’, synoniem voor drie ‘plankton’ stations en twee ‘geologische’ stations waar we de oceaanbodem zouden bestuderen met de Multi Beam sonar en sedimentenkernen zouden nemen. De eerste stop zou een 24-uurs station worden voor de westkust van Afrika (M1), gevolgd door een natte en een droge op de Mid-Atlantische Rug (MAR) en nog een natte en een droge bij de Amazone (AMA).

Zeker onzeker
Nog tijdens de eerste etappe in december 2017 kregen we een telefoontje van de NICO-programmaorganisatie dat de Pelagia een kapotte generator had van een van de dieselmotoren die het schip heeft. Onze expeditie zou hoe dan ook doorgaan, maar het betekende wel dat onze etappe zeker met anderhalve dag ingekort zou worden om tijd te maken om de kapotte generator in Willemstad eruit te halen voor reparatie. Help! We zagen het voorgenomen programma al helemaal in duigen vallen.

Een alternatief programma
We besloten om, nog voor de kerstdagen, het zekere voor het onzekere te nemen en een EEZ-permissieaanvraag in te dienen om te mogen werken in de Exclusive Economic Zones van Suriname en/of Guyana. Zo’n aanvraag dient eigenlijk zes maanden van tevoren ingediend te worden, maar goed, niet geschoten is altijd mis. Door het Amazonestation over te slaan zouden we vanaf de Mid-Atlantische Rug rechtdoor naar het westen kunnen varen en zo een dag extra stationstijd genereren: een alternatief programma.

De wind in de rug
Na een vervroegd vertrek uit Las Palmas op 28 december loopt alles zeer voorspoedig: we maken een eerste stop bij Cape Blanc en verder naar het zuiden, voorbij de Kaapverdische eilanden, maken we een heuse stofstorm mee. De stoffilters kleuren met een dikke laag oranje-bruin stof en ook het schip kleurt mee. Ook was het prachtig om de studenten hun eerste ervaringen in het lab op zee op te zien doen. Wat hebben ze hard gewerkt! Het fundament voor de volgende generatie mariene wetenschappers is gelegd.

In de tweede week dobberen we boven de Mid-Atlantische Rug. De Multi Beam laat een bizar onderzees berglandschap zien met hoge toppen en diepe kloven. Even verder westwaards zien we een vulkaan onder water en zetten we in de krater van de dode vulkaan een piston core. Doordat we de wind en stroming mee hebben blijkt dat we ruim in de stationstijd zitten en we besluiten om toch richting de Amazone te varen, waar we vol goede moed aan het derde ‘natte’ 24-uursstation beginnen, hetgeen voorspoedig gaat. Maar op het moment dat we de eerste piston core willen zetten, zit het tegen. We hebben de stroom uit het westen, de wind uit het oosten en de deining blijkt te hoog om de piston core te laten zakken. De teleurstelling staat op onze gezichten en we zetten noodgedwongen koers richting het westen. Zouden we dan toch nog de EEZ-permissies nodig gaan hebben?

Foto: Thijs Heslenfeld

Suriname
We hebben nog niks gehoord over de EEZ-permissies. Met het weekend voor de deur en met de gedachte dat de ambassades dicht zullen zijn, varen we richting Suriname. Dan toch krijgen we op maandagochtend nieuws via Erica Koning van het NIOZ dat onze aanvraag de ambassade van Suriname heeft bereikt! “Er wordt aan gewerkt”, krijgen we te horen, en de klok tikt verder. Een paar uur later krijgen we telefoon op de brug: de EEZ-permissie van Suriname is erdoor. Hoera, precies het nieuws dat we nodig hadden! We zetten gelijk koers richting de kust van Suriname waar zo’n 100 mijl voor de kust de beste sedimenten liggen voor paleoklimatologisch onderzoek.  We varen een raai van drie geo-stations en zetten drie multi- en drie piston cores achtereen. We winnen nog wat tijd doordat de Multi Beam hier niet nodig bleek en sluiten de lange reis af met het extra bemonsteren van de waterkolom met netten en de CTD.  

33 miljoen liter
Met het drie keer uitzetten en weer ophalen van de drifting traps, heel veel monsters voor omgevings-DNA en schimmels, negen CTD’s,  twintig multinet-casts, vijf piston cores, zes multi-cores en bijna honderd plankton pomp-monsters waarvoor we maar liefst 33 miljoen liter water hebben gefilterd, valt te concluderen dat we ongelofelijk veel hebben gedaan.  Daarnaast waren de experimenten aan pteropoden in cultuur ook heel successvol en hebben we ook nog eens genoten van prachtige wetenschappelijke praatjes onderweg. Ik zou nog bijna vergeten dat Bram en Jaap tijdens de lange oversteek alle vogels en mariene zoogdieren hebben bijgehouden en gefotografeerd en daarmee een groot gat in de biogeografie hebben ingevuld. De bultrug walvis die spectaculair uit het water sprong heb ik gemist, maar bij het zien van de foto in de haven van Willemstad wist ik dat het voor iedereen een prachtige en nuttige expeditie is geweest.  

Frank Peeters
Chief Scientist NICO leg 2

NIOZ’er Bram Fey spotte bij het binnenvaren van de Caribische zee een bultrugwalvis