Gespreksleider: journalist Rob Buiter die verslag deed van diverse NICO-etappes; muzikaal intermezzo door het trio van oceaancomponist Stef Veldhuis die zich aan boord liet inspireren door zeeonderzoek rond de Saba-bank.

Nieuw probleem dreigt voor koraal: blauwalgen
Begin 2018 stuitten Nederlandse wetenschappers van de NICO-expeditie op een nieuw probleem voor het koraal in de Caribische Zee: dikke algenmatten die het koraal verstikken. Deze vorm van overmatige algenbloei is een gevolg van verontreinigd afvalwater veroorzaakt door toeristenpoep die via de riolering en grondwater de zee in stroomt. De overmatige algenbloei komt bovenop het beruchte probleem van koraalsterfte door opwarming van het zeewatertemperatuur. “In de Cariben valt dat probleem van blekend koraal nog relatief mee”, stelt Erik Meesters van de Wageningen Marine Research. “De laatste periode dat we hier op grotere schaal verblekend koraal hebben gezien was in 2010. Op dit moment gaat het redelijk goed. De toestroom van voedingsstoffen is hier op dit moment een veel acuter probleem. Het rif krijgt hoe dan ook klap op klap. De toename van voedingsstoffen is natuurlijk al veel langer aan de gang, maar als het rif toch al onder druk staat door toerisme of door het veranderende klimaat, kan blauwalgenbloei bij die verhoogde voedingsstoffen misschien een echt probleem worden.”

D66 pleit voor 'totaalaanpak' oceanen
"D66 wil al het leven in de oceanen beter beschermen. Er moet een totaalaanpak komen, van de bestrijding van de plastic soep tot aan de bescherming van onze koralen. De duurzame doelen waar alle landen hun handtekening onder hebben gezet, gaan we nu omzetten in concrete acties”, aldus Antje Diertjes. De Groot vult aan: “Dat begint bij de Noordzee, het is daar nu ontzettend druk en er is te weinig regie. Daarom moeten er scherpere en slimmere keuzes gemaakt worden zodat de natuur kan profiteren van alle investeringen in wind op zee. En de natuur mag daarbij nooit het kind van de rekening worden.”

Onbekende diepzee in beeld
Eén van de missies van de NICO-expeditie was meer te weten komen over de diepzee; slechts 6 procent van de zeebodem is in kaart gebracht; tegenover elke 20 meter van de maan. Tijdens het expeditiedeel in de Caribische Zee werden voor het eerst beelden gemaakt van Nederlands enige stukje diepzee: ze lieten een grote diversiteit zien aan koralen, vissen en andere dieren als reuzepissebedden. Expeditieleider Furu Mienis (NIOZ): “Om deze ecosystemen volledig te begrijpen en te snappen hoe ze zich ontwikkelen onder veranderende omstandigheden, moeten we meer te weten komen over de processen die deze kwetsbare onderwater oases beïnvloeden.”

Onderwaterstromingen in de Caribische Zee
Ander onderzoek in de Caribische Zee richtte zich op oceaanwervels, trage stormen onder water met doorsnedes tot 300 kilometer. Dr. Caroline Katsman van de TU Delft onderzoekt ze om betere klimaatmodellen te maken. De wervel die van de Caribische Zee naar de Golf van Mexico stroomt, bevat veel warmte waardoor hij uitzet. Daardoor kan het zeeoppervlak plaatselijk wel een halve meter stijgen. Vanaf onderzoeksschip Pelagia gooiden wetenschappers een ‘float’ in de wervel waarmee de samenstelling en temperatuur binnenin gemeten kon worden. Via een satellietverbinding druppelden voorzichtig de eerste resultaten binnen en wat blijkt: “Binnenin de wervel blijkt het een stuk minder turbulent dan verwacht.”

Oceanen raken buiten adem
In de Golf van Mexico deden wetenschappers van Universiteit Utrecht onderzoek naar zuurstofloosheid. Wereldwijd zijn zuurstofloze gebieden in een halve eeuw verviervoudigd. De belangrijkste oorzaken zijn de toevoer van meststoffen (nitraten en fosfaten) en opwarming van de Aarde. De Golf van Mexico is een interessant gebied om deze ontwikkeling te volgen aangezien de Mississippi rivier hier enorm veel meststoffen van land de zee in spoelt. Deze meststoffen zorgen vervolgens voor overmatige algenbloei in de Golf van Mexico waardoor er meer zuurstof wordt verbruikt dan er wordt geproduceerd. Niels van Helmond postdoctoraal onderzoeker aan de Universiteit Utrecht: “Het maximum in de toevoer van Mississippi water naar de Golf van Mexico vond twee maanden eerder plaats dan het jaar er voor, dit vertaalde zich direct terug naar zeer lage zuurstofconcentraties in de Golf van Mexico.” 

Oceanennotitie
In 2017 sprak de Nederlandse overheid in de Oceanennotitie dertig beleidsambities uit met betrekking tot duurzaam gebruik en beter begrip van de oceanen vanuit een perspectief van een stabiel klimaat, duurzaamheidsdoelstellingen, maar ook geredeneerd vanuit economische belangen zoals handel, toerisme, visserij/voedsel, offshore industrie en grondstffenwinning.  “Een goed begrip van de oceanen en hoe ze veranderen is daarom van direct en acuut belang”, aldus Henk Brinkhuis, directeur van het NIOZ Koninklijk Instituut voor Onderzoek der Zee dat samen met de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) de NICO-expeditie organiseerde. Onderzoekers van ruim 20 deelnemende kennisinstellingen analyseren de komende maanden hun monsters en data om bij te dragen aan actuele inzichten vanuit vele disciplines.